Sınırsız görünen okyanuslar...
...içimizdeki huşuya ve meraka seslenir. Bazen de korkuya.
Dünya yüzeyinin %70'ini kaplamasına rağmen...
...yine de en az keşfedilen yerlerdir.
Dalgaların ardında gizli, ayaklarımın hemen altında...
...hayal gücümüzün ötesinde canlılar var.
Teknolojik devrimle birlikte yeni dünyalara yelken açabiliyor...
...ve sadece bir nesil önce mümkün olmayan yöntemlerle...
...davranışlara ışık tutabiliyoruz.
Ayrıca rahatsız edici bir gerçeği de öğrendik.
Okyanuslarımızın sağlığı tehlike altında.
Okyanuslar, tarihte hiç görülmemiş biçimde hızlı değişiyorlar.
Denizlerin altında yaşananları...
...açıklığa kavuşturmak için daha kritik bir zaman gelmemişti.
İlk bölümümüzde...
...gezegenin bir ucundan diğerine, Tropika'nın sıcak sularından...
...kutuplardaki en soğuk suya kadar.
Dalgaların altındaki hayatı yeniden anlamlandırmak için.
Blue Planet II'ye hoş geldiniz.
Blue Planet II, 1. Sezon, 1. Bölüm "Tek Okyanus"
Çeviren: Sacrer İyi seyirler dilerim.
Okyanus yüzeyi altında yaşayan bir çok canlıyı saklar.
Ancak hepsini değil.
Gagalı yunuslar.
Son derece zekiler.
Bu zekâlarının yanında oyuncular da.
Sörf yapıyorlar.
Anladığımız kadarıyla da sadece eğlencesine yapıyorlar.
Gerçek tabiatlarını düzgünce anlamak içinse...
...onlarla birlikte kendi dünyalarına yolculuk etmelisiniz.
Gagalı yunus sürüsü Kızıl Deniz'de bir mercan kayalığını ziyaret ediyor.
Burada yavruların öğreneceği çok şey var.
Yetişkinler yavrunun birini çalı-vari bir mercana götürüyor.
Gorgonian mercanı.
Şimdiyse yetişkinler tuhaf davranmaya başlıyor.
Kasten kendilerini yapraklara sürtüyorlar.
Yavruları isteksiz görünüyor.
Büyüklerini izleyerek...
...bunun yapması gereken bir şey olduğu sonucunu çıkarabilir.
Gorgonia yaprakları aslında iltihap...
...ve mikroplara karşı savaşabilen bir mukusla kaplı.
Belki de yetişkin yunusların amacı kendilerini enfeksiyondan korumaktır.
Yunusların resif hakkındaki derin bilgisi...
...burada yeni ilaçlar aramamıza da teşvik ediyor.
Tropik mercan kayalıkları...
...sadece okyanus yüzeyinin %1'inin 10'da birini kaplıyor.
Fakat sığ sıcak suları ve yıl boyu stabil koşulları...
...okyanusta bulunan en kalabalık ve çeşitli...
...topluluklardan birine ev sahipliği yapıyor.
Her biri üzerinde keşfedilecek şeyler var.
Avustralya'nın Büyük Set Resifi'ndeki bir canlı...
...balık zekâsı üzerine olan anlayışımıza karşı geliyor.
Uzundiş balığı.
İsmini nereden aldığını görüyorsunuz.
Çok az kişinin bir balığın yapacağına ihtimal vereceği bir şey yapıyor.
Her sabah resifin ucuna kadar yolculuk yapıyor.
Mercan ve kumların arasında yiyecek özel bir şey arıyor.
İşte buldu.
Küçük bir istiridye.
Peki nasıl açıp içindeki etli kısma ulaşacak?
Ta özel mutfağına kadar götürüyor.
Tas şeklinde bir mercan.
İçinde balığın her zaman kullandığı kendine has bir yumru var.
Ellerin olmayınca kolay iş değil.
Hay aksi.
Tekrar deniyor.
Takdire şayan bir kararlılığı...
...ve şaşırtıcı bir hassasiyeti var.
Sonunda.
Karşınızda alet kullanan bir balık.
Bazı balıklar zannettiğinizden daha da zeki.
Tropik resiflerdeki hayvan sıklığı...
...rekabeti kaçınılmaz ve şiddetli hâle getiriyor.
Resifte yaşayanlarla kalmıyor.
Üstlerinde uçan kuşlar için de geçerli.
Kurak mevsimde yarım milyondan fazla deniz kırlangıcı...
...Hint Okyanusu'ndaki bu ücra mercan adaya hücum ediyor.
Yavruları hâlâ koyu ve genç tüylere sahip.
Yaşlandıkça değişiyorlar.
Daha gelişmiş yavrular uçmaya başlarken...
...diğerleri henüz daha hazır değil.
Uçmayı yeni öğrenenler...
...mercan adanın merkezini kaplayan sığ lagünü...
...antrenman sahası olarak kullanıyor.
Bazıları için uzun süre havada kalmak güç.
Dev kral balıklar.
Genelde yalnız avlanırlar.
...ama yaklaşık 50 tanesi komşu resiflerden buraya...
...potansiyel av bereketine çekilerek geldiler.
Yavru kuşlar olabildiğince sudan uzak duruyor.
Su içerken bile uçuyorlar.
Kral balıklar birini yakalamak istiyorsa...
...daha da ciddileşmeliler.
İnanılmaz bir biçimde...
...kuşun hava hızı, irtifa ve yörüngesini hesaplayabilme...
...kabiliyetinde beyni olan bir balık.
Her yavru kuşun uçarak kendi yiyeceğini bulma zamanı gelir.
Aileleri onları antrenman sahasına götürüyor.
Hayatta kalmak istiyorlarsa çabucak öğrenmeleri gerek.
Lagünde bir ay boyunca pratik yaptıktan sonra...
...yavrular yuvadan uçarak...
...açık denizde şanslarını denemeye çıkarlar.
Okyanuslar Dünya üzerindeki tüm suyun %97'sini kapsar.
Güneş yüzeyini ısıttıkça su buharlaşır.
Buhar gökyüzüne yükselir.
Orada soğuyup yoğunlaşarak kule yapan bulutları oluştururlar.
Onlar da devasa fırtınalara dönüşür.
Dünya'nın dönmesiyle fırtınalar...
...kuzey ve güneyden daha soğuk bölgelere sapar.
Deniz boyunca yolculuk ettikten sonra...
...fırtınanın yönlendirdiği rüzgarlar yüksek ölü dalgalar oluşturur.
Dalgalar sığ sulara ulaştığında ise...
...devasa dalgalar olurlar.
Ömrü boyunca büyük bir fırtınanın yaydığı enerji...
...10,000 atom bombasına eşdeğer olabilir.
Bunlar mevsimlik dalgalar.
Baharda ısınınca aniden hayat dolabilirler.
Fazla sayıda mobula kedibalığı Meksika'nın Cortez Denizi'nde toplanmış.
Neden sıçrıyorlar?
Diğerlerine geldiklerini haber etmek için mi?
Kimse bilmiyor.
Çoğunlukla geceleri beslenirler.
Geniş plankton sürülerinin derinlerden yukarı çıktıkları zaman.
Sudaki kargaşa planktonik canlıların çoğunun...
...ışık saçması için uyarır.
Ancak şimdi soluk parıltılarını kaydedecek teknolojimiz mevcut.
Ziyafet çeken kedibalıkları aralarından geçerek...
...yaşam ve ölümün fevkalade dansını oluşturur.
Sulardaki zenginliğinin kaynağı mikroskobik bitki olan...
...fitoplanktonlardır.
Öylesine muazzam bir çapta çiçek açarlar ki hepimize faydalıdırlar.
Fitoplanktonlar, deniz yosunu ve su yosunuyla birlikte...
...karadaki tüm ormanlar ve çimenli çayırlar kadar oksijen üretir.
Yeni Zelanda'da her bahar...
...mevsimin cömertliği nadir misafirleri kendine çeker.
Yalancı katil balinalar.
Katil balinanın akrabası.
6 metre uzunluğunda ve 1 tondan fazla çekiyorlar.
Yunusları arıyor gibi görünüyorlar.
Bu kara sularında daha birçoğu var.
Burada gagalı yunuslar...
...mütemadiyen ıslık ve kıkırtılarla konuşarak birlikte kalıyorlar.
Gürültüleri sualtında miller boyu devam ediyor.
Yalancı katil balinalar, yunusları gördü.
Saatte 20 km hızla katil balinalar hızla yaklaşıyor.
Derken son derece olağandışı bir şey gerçekleşiyor.
Yunuslar geri dönüyor.
Sanki kendilerini kovalayanları selamlamak içinmiş gibi.
Rotalarını değiştirmişe benziyorlar.
İletişim kurmaya çalışıyor olabilirler mi acaba?
Bilim insanları her yıl gerçekleşen bu karşılaşmayı araştırıyor.
Bireylerin birbirini tanıyabileceğini düşünüyorlar.
Akıl almaz olsa da bu farklı türler...
...eski dosta benziyor.
Beraber bine aşkın askerden oluşan...
...birleşik bir ordu oluşturuyorlar.
Bu korkunç av partisi şu an Yeni Zelanda yazının getirdiği...
...zenginlikleri hasat ediyor.
Yüksek enlemler boyunca...
...mevsim dalgaları yaz güneşinin altında gidip geliyor.
Alaska'da su samurları büyük denizaltı ormanlarının...
...gölgesinde uzanmış yatıyor.
Gelmiş geçmiş en büyük su yosunu olan kelp...
...her türden canlıya ev sahipliği yapıyor.
Ormanın tabanında dikenli deniz kestaneleri kelpi yiyip bitiriyor.
Öbür tarafta sürekli aç olan deniz hıyarları var.
Karışık çalıların içindeyse...
...harikulade bir şekilde kamufle olmuş deniz ejderleri bulunuyor.
Kuzey Japonya'nın sualtı ormanlarında...
...batık enkazda yaşayanlar...
...yazın sıcaklığının 16 dereceye ulaşmasını bekliyor.
Bu bazıları için çiftleşme vakti demek.
Devasa lapinagillerden Asya davarbaşı.
Cinsiyeti erkek.
Dişilere göreyse oldukça yakışıklı.
1 metre uzunluğunda ve 15 kilo ağırlığında.
Minik dişisinden epeyce büyük.
Ve üremeye hazır.
Dişiyle çiftleşmeye çalışıyor.
Bölgesinde yaşayan bir düzine civarı dişiyle de.
Ne zaman fırsat bulursa.
Ancak 10 yaşlarındaki dişi bireyler...
...erkeğin sırnaşmalarını dikkate almıyor.
Bunun sebebiyse kritik boyuta ulaşan her büyük dişi...
...dramatik bir dönüşüm geçirebilir.
Birkaç ay sonra...
...vücudundaki belli başlı enzimler işlevini yitiriyor...
...ve erkeklik hormonları dolaşıma başlıyor.
Zaman geçtikçe...
...başı şişmeye ve çenesi uzamaya başlar.
Dişi, artık erkek oldu.
Bununla birlikte tabiatı da değişim gösteriyor.
Meydandaki tüm dişilere hükmeden yaşlı erkeğe...
...yüz yüze meydan okundu.
Kafası daha şişman olan...
...rakibinin gözünü daha çok korkutur.
Bölgenin yeni bir hakimi var.
Sadece en büyük dişiler kendilerini böyle dönüştürür.
Değişimle birlikte daha fazla eş sahibi olabilirler.
Böylece genlerini taşıyan birçok yavru üretirler.
Gel gelelim yeni bir erkek hâlinden memnun olamaz.
Her Asya davarbaşı dişisinin vücudunun içinde...
...uyku durumunda yeni bir erkek var.
Kutuplara yaklaştıkça denizler soğumaya başlıyor.
Buzdağları görünüyor.
Denize akıp giden buzullardan kopmuş devasa plakalar.
Sonra yüzeyi donmaya başlar.
Kuzey ışıkları gökyüzünde hareket etmekteyken...
...kışın ortasında dahi...
...Kuzey Kutup dairesinin oldukça kuzeyinde...
...hâlâ açık olan birkaç yer var.
Kuzey Norveç'in fiyortları buzlanmadan kalıyor.
Çünkü dev bir akıntı olan Gulf Stream...
...buraya güneyden akarak ta Karayiler'den sıcaklık getiriyor.
Her kış milyarlarca ringa balığı barınmak için buraya akın eder.
Peşlerindense...
...katil balinalar.
Sayıları bine yakın.
Muhtemelen gezegendeki en büyük katil balina buluşması.
Ringalar bol olsa dahi dolambaçlı fiyortlarda...
...izlerini bulmak pek kolay sayılmaz.
Bu katil balinalara gelince...
...tam anlamıyla balık avının piri.
Takım hâlinde çalışıp...
...birbirlerine yüksek sesle seslenerek yollarını düzenliyorlar.
Ringaları gittikçe sıkılaşan bir sürü olana dek güttüler.
Altlarında yüzüyorlar.
Deniz yüzeyiyle balıkları kapana kıstırıyorlar.
Katil balinalar şimdi gizli silahlarını çıkarıyorlar.
Kuyruklarıyla öyle yüksek bir güçle vuruyorlar ki...
...şok dalgaları ringa balıklarını sersemletiyor.
Sonrasında baygın kurbanlarını kolayca topluyorlar.
Ancak sualtındaki sesler başkalarını da çekiyor.
Kambur balinalar.
Devreye onlar giriyor.
Sürüye altından yaklaşarak yukarı hamle yapıyorlar.
Yüz kiloya yakın bir ağız dolusu ringa balığı yakalıyorlar.
Kamburlar göreceli olarak sahneye yeni çıktılar.
Buraya gelmeye henüz son 10 yıl içinde başladılar.
Kutup denizleri öylesine zengin ki...
...herkese yetecek kadar yiyecek var gibi görünüyor.
Her şeye rağmen...
...Gulf Stream olmasaydı bu canlıların pek azı burada olurdu.
Okyanus akıntıları gezegenimizin sağlığı için aşırı önem arz ediyor.
Akıntılar, Güneş'ten gelen ısıyı kutuplardan Ekvator'a dek dağıtıyor.
Hayatı neredeyse her yerde elverişli kılan iklimi muhafaza ediyor.
Havayı oluşturmaktan tutun da oksijen üretimine kadar...
...denizler, dünyamızın sağlığını korumakta.
Fakat artık bin yıl boyunca nispeten değişmeden kalan okyanuslardaki...
...şartların kökten değişmekte olduğu yönünde endişe verici işaretler mevcut.
En belirgin örneği Kuzey Kutbu.
Son 30 yılda...
...yazları buzun kapladığı alan %40 azaldı.
Muhtemelen sebebi insan faaliyetleri olan bu ani ısınma...
...vahşi yaşamında şiddetli bir darbe görüyor.
Deniz ayıları ciddi anlamda etkilenenler arasında.
Yetişkin dişiler, 80 kiloluk yavrularının dinlenebileceği...
...güvenli bir yer bulmak durumunda.
Donmuş deniz suyu, deniz ayılarının...
...çoğunun alışılmış menzilinden çekiliyor.
Bu sebeple sudan karaya çıkmak zorundalar.
Ama yüzlerce huysuz anadan oluşan...
...bazıları bir ton çeken sürü ideal bir kreş sayılmaz.
Karadaki deniz ayıları mantıklı bir sebepten ötürü ayrılmıyor.
Kutup ayıları.
Yetişkin erkek deniz ayıları devasa boyutlardadır.
Kutup ayısının bile alt edemeyeceği büyüklükte.
Bu yüzden kutup ayısı, yavru deniz ayısı peşinde.
Ayının kokusu, kolonide tehlike çanlarını çaldırıyor.
Deniz ayıları, denize çekiliyor.
Ayı, yavruları orada yakalayamayacağının farkında.
Ama onun da beslemesi gereken yavruları var.
Bir annenin elinden ne gelir?
Anne deniz ayısı hâlâ yavrusunun dinlenebileceği...
...bir yer bulmak zorunda.
Erimekte olan bir buzdağı iş görür.
Ancak buzdağını ilk keşfeden o değil.
Müsait yerleri çoktan kapmışlar.
Diğer anneler paylaşmak istemiyor.
Onların da yavrularını korumak için buz parçasına ihtiyaçları var.
Çaresiz annenin paldır küldür girmekten başka seçeneği kalmadı.
Bu sefer herkes kaybetti.
Eriyen sahillerde doğru yeri bulmak...
...gittikçe güçleşiyor.
Sorunları birlikte çözmek öyle sağlam bir bağ oluşturuyor ki...
...anne, yavrusundan hayatının sonuna kadar ayrılmayacak.
Kim bilir artık gelecekleri ne yönde olacak.
Deniz canlılarının hayatlarındaki...
...karmaşıklığı kavramaya başladıkça...
...evlerinin kırılganlığının değerini anlamaya başlıyoruz.
Mavi gezegenimizin değerini.
Blue Planet II dört yıldır yapım aşamasında.
Ekipler, tüm okyanusları keşfetti.
Olağanüstü bilinmeyen hikâyeler aradılar.
Çoğu bilim için yeni hikâyelerdi.
Dalgaların altındaki hayata yeni bir anlayış getirdiler.
Hava kabarcığı ve ses çıkarmayan son dalış teknolojileri...
...ekiplerimizin daha uzun ve yakından çekim yapmasına olanak sağladı.
Hepsi üzerinde duruyor. Yayınlamak imkânsızdı.
Son sınırımızın olan derinliği keşfetmek için...
...denizaltında, yüzeyden 800 metre aşağıda...
...bin saat geçirdik.
Yenilikçi kamera teknolojisiyle...
...önceden görülmemiş anları kaydetmek mümkün.
Düşük ışık kameralarıysa çıplak gözle görünmeyen büyülü olayları yakalıyor.
Hiçbir şey görmüyoruz. Zifiri karanlıkta çekim yapıyoruz.
Düpedüz körüz.
Sonda kameraları küçük canlıların hayatlarına...
...yepyeni bir bakış açısı tanıyor.
Geliyor, geliyor.
Vakumlu kameralar ise okyanusu bir devin gözünden görmemizi sağlıyor.
Ancak deniz, çalışmak için sağı solu belli olmaz ve tehlikeli bir yer.
En çok da Güney Afrika'nın sözde azgın kıyıları.
Sörfçü yunusların yuvası.
Ekibin görevi yunuslarla birlikte yolculuk ederek...
...sörf yaparkenki davranışlarını öncekilerden daha detaylı kaydetmek.
Bu dalgalara güven olmaz.
Bu yüzden film ekibi profesyonel yerli sörfçülerin öncülüğünü kullandı.
Ancak bu sene dalgalar umulandan daha da büyük.
Sörf kameramanı Chris Bryan adına ürkütücü bir manzara.
Oldukça gerginim.
Deniz oldukça haşin.
Öyle böyle değil. 5-6 metrelik dalgalar var.
Bulunduğum en büyük deniz sanırım bu.
Ağlamayana meme yok.
Chris'te dalgaların içinde...
...süper ağır çekimde çekim yapması için yüksek hızlı kamera var.
Görevi sörfçü yunuslara olabildiğince yaklaşmak.
İyi haber yunusların ufukta görülmüş olması.
Yılın en koca dalgası olacakmış.
Böylesini görmedim. Düşündüğümden de büyükmüş.
Bu dalgalarda...
...yunuslara ulaşmanın tek yolu jet ski.
Çıkış yollarının zikzaklığı onlar için yeteri kadar zor olacak.
Nihayet sürücünün detaylı bilgisi sayesinde...
...dev dalgaları aşmayı başardılar.
Ancak yunuslar ortalıkta görünmüyor.
Ekip, tüyler ürpertici kıyıya dönme göreviyle...
...yüzleşmek zorunda kaldı.
Devam et, devam!
- Nasıldı? - Epey azgındı.
Dalga aslında kızağın arkasına vurdu.
Ben de "Gidin, gidin. Çıkın buradan çocuklar. Kaçın." diyorum.
Küt sesi duydum. Neredeyse yerimden fırlayacaktım.
Kamerayı düşürmemeye çalıştım ve oradan sürerek çıktım.
Aşırı heyecanlıydı ama.
Bizde işler böyle.
Ertesi gün şartlarda ani bir değişim meydana geldi.
Birçok yunus...
...ama daha sakin bir deniz.
Hiçbir dalga yok şu an.
Dikkat, dikkat, dikkat.
Her zamanki gibi okyanusta doğru yerde olduğundan eminsen...
...tek ihtiyacın kusursuz anı beklemek için sabretmektir.
Bir hafta sonra fırtına tekrardan...
...azgın sahilde ortaya çıkıyor ve sörf koşulları hazırlanıyor.
Gergin bir bekleyiş hakim.
Şartlar son derece mükemmel. Beklediğimiz an geldi.
Yunuslar da durumun farkında.
Ama Chris, düzgün çekim yapmakta zorlanıyor.
Şuna baksana.
Selam beyler. Zormuş.
Jet ski üzerinde biraz zormuş. Amacım doğru açıyı yakalamak.
Botu da deneyeceğim. Umarım onda şansım yâver gider.
Şişme bot Chris'e daha geniş, dengeli bir çekim alanı sağladı.
Nihayet doğru zamanda doğru yerde.
Sonuçlar olağanüstü.
Muhteşemdi!
Görev tamamlandı.
Bu yakından görüntüyse daha geniş kapsamlı...
...bilimsel çalışmaların parçası oldu.
Yunusların sörf yapmalarındaki ek kanıtlara göre...
...amaçları arkadaşlıklarını güçlendirmek, sosyal beceri gelişimi...
...ve düpedüz keyifleri için.
Çeviren: Sacrer twitter.com/Sacrer_
Sonraki bölüm...
...Derinler'de.
Mümkün olduğunu sandığımızdan daha zengin bir dünya.
Canlıların...
...dünyadaki en şiddetli şartlarda geliştiği yer.